In de film "Baby's en kleine kinderen met elkaar" toont Maria Vince bevindingen van haar twee en een half jaar durend onderzoek. Ze observeerde het gedrag van kinderen in een groep met leeftijdgenootjes én de ontwikkeling van hun onderlinge contacten. De kinderen waren in het begin van het onderzoek allen ongeveer 2-3 maanden oud, en aan het eind twee en een half jaar.

De volgende aspecten binnen het leven van een kind zijn daarin minutieus te zien:

• het kind ontdekt dat de "ander" geen object is

• het kind ontdekt in de "ander" een persoon waarmee het iets samen kan ondernemen

• tijdens het spel - niet altijd zonder conflict - ontstaan begrip en vriendschappelijke gevoelens voor elkaar

• conflict? wanneer grijp je als volwassene in en hoe?

• invloed van de verzorging op het gedrag van de kinderen
   

BABY'S EN KLEINE KINDEREN MET ELKAAR

Wat komt er van een kind terecht wanneer het in zijn ontwikkeling niet gestuurd wordt? Wanneer het niet gedwongen wordt tot bepaalde houdingen? Wanneer het mag bewegen op eigen initiatief, in het eigen ritme? Wanneer het kleren aan heeft die "los" zitten en niet de bewegingsvrijheid belemmeren? Met liefdevolle aandacht voornamelijk in de dagelijkse verzorging? Wat komt er van die kinderen terecht?

Een van de allereerste kinderen die zo "wild" mocht opgroeien is Anna Tardos, dochter van Emmi Pikler, en als kinderpsychologe  tegenwoordig de directrice van het Emmi Pikler Instituut.

De visie van Emmi Pikler
Hedie Meyling licht de visie van Emmi Pikler toe. Emmi Pikler leefde van 1902 tot 1984 en is afkomstig uit Hongarije. Haar opleiding tot kinderarts genoot ze in Wenen onder leiding van de professoren Clemens von Pirquet en Hans Salzer. Door hun invloed kwam Emmi rond 1920 tot het inzicht dat preventie niet alleen het voorkómen van ziekten is. Belangrijker lijkt haar het tot stand brengen van een totaliteit aan harmonische condities rondom het kind als voorwaarde voor een gezond leven en een gezonde ontwikkeling . Emmi Piklers voornaamste hypothese: als een kind in staat wordt gesteld zich in het eigen tempo te ontwikkelen en ontdekkingen te doen, dan leert het beter zitten, staan, lopen en denken dan een kind dat wordt aangemoedigd om de voorgeschreven ontwikkelingsstadia te bereiken.

In het boek De Visie van Emmi Pikler (respectvolle verzorging / vrije bewegingsontwikkeling), verwoordt Anna Tardos, samen met kinderpsychiater Myriam David, het als volgt: "Een kind heeft volwassenen niet nodig om te leren kruipen, zich op te richten, te gaan zitten of te leren lopen."

"Lóczy"
Emmi Pikler paste haar ideeën toe op haar eigen kinderen. Daarna begeleidde ze 10 jaar lang vele ouders en kinderen in gezinnen. En van 1946 tot 1978 de kinderen in het kindertehuis "Lóczy"  in Budapest (Hongarije), dat tegenwoordig voluit het Emmi Pikler Nationaal Methodologisch Instituut voor Kindertehuizen heet.
 

Een korte schets.
Lóczy is de woonplek voor ongeveer 40 kinderen in de leeftijd van 0 tot 6 jaar. Deze kinderen zijn wees of hebben ouders die niet voor hen kunnen of willen zorgen. De indeling van de groepen is naar leeftijd en elke groep heeft zijn eigen ruimte. Per groep zijn er 4 vaste leidsters die om beurten werken. In de dagelijkse praktijk van verzorging is bij een groep van maximaal 8 kinderen echter slechts 1 verzorgster aanwezig. Elk kind heeft twee bedden, 1 buiten en 1 binnen. In de slaap/leefruimte bevinden zich een aantal speelplekken, die soms van elkaar gescheiden zijn door hekjes met spijlen. De plekken voor het verschonen, het baden en het eten zijn eveneens afgescheiden door hekjes, zodat de verzorgster ongestoord ieder kind aandachtig kan verzorgen. Oogcontact met alle kinderen is te allen tijde mogelijk. Tijdens het baden, eten en verschonen ontvangt elk kind de optimale aandacht, terwijl de andere kinderen, slapend of spelend,  zich veilig weten door de aanwezigheid van de verzorgster. Zij is er enkel en alleen voor de verzorging, die het ultieme moment is om het kind aandacht te geven. De verzorgster speelt niet met de kinderen, dat mogen ze helemaal zelf doen. De verzorgster grijpt niet in, tenzij de kinderen in een conflict komen waarvoor ze niet zelf een oplossing kunnen vinden.

Regels voor de kinderen
Vrijheid voor eigen initiatief is het hoogste goed voor de kinderen in Lóczy. Er zijn natuurlijk dingen die niet mogen zoals een ander kind slaan of bijten. Een "moeilijk" kind krijgt in deze opzet geen straf maar juist extra aandacht. De verzorgster gaat, eventueel met hulp van de staf, op zoek naar de aard van de behoefte van het kind.

Regels voor de verzorgers
De verzorgsters krijgen een speciale training en moeten wel aan vele regels voldoen. Die regels bieden structuur en helpen haar om zich zeker te voelen in haar werk zodat ze het met meer plezier kan doen. Hedie Meyling benadrukt stellig dat we deze verzorgende taken als werk moeten zien, als een vak. De verzorgsters moeten hun taken consequent en goed uitvoeren volgens opgestelde regels. Moeder zijn is een ietwat ander verhaal en zo consequent zijn als deze verzorgsters is volgens Hedie niet nodig. Wel kun je als moeder inspiratie vinden in deze manier van omgaan met baby's.

Bij conflicten tussen de kleine kinderen onderling verschaffen de regels juist helderheid en steun voor de verzorgsters. De verzorgster mag geen enkele twijfel hebben over wat te doen, opdat het kind niet het vertrouwen in haar verliest. Ze mag niet moraliseren. Ze moet rustig kunnen blijven en het vertrouwen in zich dragen dat het voorval niet erger zal worden!

Wat doet een verzorgster bij een conflict:

1. kijken of de kinderen er zelf uitkomen

2. van een afstand toespreken en richting geven opdat de kinderen er alsnog zelf uitkomen

3. wanneer deze twee manieren geen resultaat opleveren, moet de verzorgster ingrijpen en de kinderen helpen, maar zódanig dat er geen "winnaars" en "verliezers" zijn. Van straf is geen sprake.

Het onderzoek en de observaties van Maria Vince

1. De ontwikkeling van de onderlinge contacten
Maria Vince observeerde, zonder in te grijpen, het gedrag van kleine kinderen in een groep met leeftijdgenootjes én de ontwikkeling van hun onderlinge contacten. De kinderen waren in het begin van het onderzoek allen ongeveer 2-3 maanden oud, en aan het eind twee en een half jaar. Per maand werd elk kind gemiddeld 100 minuten geobserveerd.

Maria Vince bracht haar bevindingen over de ontwikkeling van de onderlinge contacten onder in 9 categorieën:

Via de film "Baby's en kleine kinderen met elkaar" krijgen we een subtiele impressie van haar observaties. En die video's, dames en heren lezers, die moet u een keer zien!  U ziet baby's "zelfstandig" problemen oplossen, kleine kinderen onderhandelen en begrip tonen! En in het algemeen hoe baby's in staat zijn hun eigen weg uit te stippelen! U ziet het gebeuren, vastgelegd op niet versneden, niet-gemonteerde film!

2. Reacties van kinderen op andere, huilende kinderen
Maria Vince observeerde de diverse reacties van kinderen op het huilen van andere kinderen en hoe die reacties afhankelijk waren van leeftijd en gemoedstoestand.

1. onverschilligheid is de meest voorkomende reactie.

2. emotionele reacties:
    - lachen   (bij leeftijd 3-6 maanden)
    - schrikken en meehuilen   (leeftijd 4-24 maanden)
    - pijn doen, krenken, bezeren  (leeftijd 12-24 maanden; alleen bij lopende kinderen)

3. troosten via het geven van een object   (toenemend vanaf leeftijd 7 maanden)

3. Vormen van pijn doen en troosten
Ieder kind doet een ander wel eens pijn. Kinderen die geprikkeld zijn door vermoeidheid of honger doen vaker een ander kind pijn. Maria Vince stelt dat het kleine kind in het algemeen nog niet de samenhang kan zien tussen zijn eigen actie en de reactie van de "zwakkere".
 

Observaties betreffende het troosten:
- een kind maakt lichamelijk contact met het huilende kind, aait   (wat soms kan overgaan in slaan)
- een kind geeft de huilende een voorwerp   (hetgeen niet altijd wordt aangenomen)
- een kind probeert te helpen door de oorzaak van het huilen op te lossen

Nawoord
Vervolgstudie wees uit dat van een groep van 100 kinderen die ooit in Lóczy woonde niemand op het criminele pad belandde. Allen integreerden zij, ondanks hun start in een tehuis, op normale wijze in de maatschappij. De eerste kinderen van Lóczy zijn nu 57 jaar oud.

Wil je meer informatie over het Emmi Pikler Instituut of over het werk van de Stichting Emmi Pikler Fonds: www.pikler.nl

© Tura G. Gerards / The Magical Madhouse
Amsterdam, 2 maart 2003



Terug naar boven